1. Siyasal partiler ile baskı grupları arasındaki en temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
A) Siyasal partiler yasal, baskı grupları yasa dışıdır.
B) Siyasal partiler iktidara gelmeyi hedeflerken, baskı grupları iktidarı etkilemeyi hedefler.
C) Siyasal partilerin üyeleri varken, baskı gruplarının üyesi yoktur.
D) Baskı grupları seçimlere katılırken, siyasal partiler katılmaz.
E) Siyasal partiler tek bir ideolojiyi, baskı grupları ise birçok ideolojiyi savunur.
Çözüm:
Doğru cevap B) Siyasal partiler iktidara gelmeyi hedeflerken, baskı grupları iktidarı etkilemeyi hedefler.‘dir. Kitapta siyasi partilerin temel amacının seçimler yoluyla iktidar pozisyonlarına gelmek olduğu, baskı gruplarının amacının ise iktidara gelmek değil, kendilerini ilgilendiren konularda lehlerine kararlar aldırmak için iktidardakileri etkilemek olduğu açıkça belirtilmiştir.
2. Üye sayısını artırmayı ve üyeleriyle sıkı ilişki kurmayı hedefleyen, parti içi demokrasiyi önemseyen ve daha çok bir sivil toplum örgütüne benzeyen parti türü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kadro partisi
B) Kartel partisi
C) Kitle partisi
D) “Hepsini yakala” partisi
E) Hakim parti
Çözüm:
Doğru cevap C) Kitle partisi‘dir. Kitle partileri, üye sayılarını artırmayı ve üyeleriyle sürekli ve sıkı bir ilişki kurmayı amaçlar. Parti içi demokrasi bu tür partilerde yüceltilen bir değerdir ve sivil toplum örgütüne benzer özellikler gösterirler.
3. Max Weber’e göre modern bürokrasinin temel özelliği ve onu geleneksel yönetim tarzlarından ayıran ana ilke aşağıdakilerden hangisidir?
A) Akılcılık
B) Kayırmacılık
C) Keyfilik
D) Geleneksellik
E) Karizma
Çözüm:
Doğru cevap A) Akılcılık‘dır. Weber’e göre bürokrasi, akılcı/hukuki kurallara dayanan modern toplumların ayırt edici bir özelliğidir. Bürokratik örgütlenmenin temel özelliği akılcılıktır. Bu ilke; öngörülebilirlik, liyakat, hiyerarşi ve verimlilik gibi diğer özellikleri de beraberinde getirir.
4. Medyanın, hangi konuların önemli olduğunu ve hangilerinin ne kadar süreyle tartışılacağını belirleyerek siyasal hayat üzerindeki etkisini göstermesi, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?
A) Propaganda
B) Lobicilik
C) Kamuoyu araştırması
D) Gündem belirleme (agenda setting)
E) Sosyal medya
Çözüm:
Doğru cevap D) Gündem belirleme (agenda setting)‘dir. Kitapta, medyanın siyasal hayat üzerindeki etkisinin “gündem belirleme” üzerinden inşa edildiği belirtilmektedir. Bu, medyanın hangi meselelerin önemli olduğuna karar vererek ve bunlara yer vererek kamuoyunun ne hakkında düşüneceğini etkilemesi anlamına gelir.
5. Demokratik rejimlerde bürokrasinin siyaset üzerindeki gücünün temel kaynaklarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Seçimle işbaşına gelmeleri
B) Kendi bütçelerini kendilerinin belirlemesi
C) Askeri güce sahip olmaları
D) Her zaman halk tarafından desteklenmeleri
E) Sahip oldukları teknik uzmanlık ve bilgi tekeli
Çözüm:
Doğru cevap E) Sahip oldukları teknik uzmanlık ve bilgi tekeli‘dir. Bürokratlar, kendi konularına hakimiyetleri ve devlet işleyişine ilişkin hukuki/teknik bilgileri sayesinde siyasetçiler üzerinde önemli bir güce sahip olurlar. Siyasetçiler, karar alırken genellikle bürokratlardan gelen bilgiye bağımlıdırlar, bu da bürokrasiye politikaları etkileme gücü verir.
6. Nispi temsil seçim sisteminin parti sistemleri üzerindeki etkisi genellikle nasıl olmaktadır?
A) Hakim parti sistemini teşvik eder.
B) İki partili sistemi teşvik eder.
C) Çok partili sistemin ortaya çıkışını kolaylaştırır.
D) Partilerin tamamen ortadan kalkmasına neden olur.
E) Tek partili otoriter rejime zemin hazırlar.
Çözüm:
Doğru cevap C) Çok partili sistemin ortaya çıkışını kolaylaştırır.‘dır. Nispi temsil sistemi, partilerin aldıkları oylarla orantılı bir şekilde parlamentoda temsil edilmelerini amaçlar. Bu durum, küçük partilerin de temsil şansı bulmasını sağlayarak ılımlı ya da aşırı çok partili sistemlerin ortaya çıkışını kolaylaştırır. Çoğunluk sistemi ise genellikle iki partili sistemi teşvik eder.
7. Devletin, işçi ve işveren örgütleri gibi büyük çıkar gruplarını karar alma süreçlerine dahil ederek, çatışma yerine diyalog ve uzlaşmayı hedeflediği baskı grubu siyaset modeline ne ad verilir?
A) Plüralizm
B) Demokratik korporatizm
C) Himayecilik (Klientelizm)
D) Lobicilik
E) Otoriter korporatizm
Çözüm:
Doğru cevap B) Demokratik korporatizm‘dir. Bu modelde devlet, zorlayıcı olmadan, işçi ve işveren gibi büyük ve merkezi örgütleri bir araya getirerek önemli iktisadi kararları diyalog ve uzlaşı yoluyla alır. İsveç ve Almanya bu modelin örneklerindendir.
8. Kamu Tercihi Okulu’na göre bürokratların temel motivasyonu nedir?
A) Sadece kamu çıkarına hizmet etmek
B) Siyasi istikrarı sağlamak
C) Toplumsal eşitliği sağlamak
D) Demokratik değerleri yaymak
E) Kendi bütçelerini ve başında bulundukları örgütü büyütmek
Çözüm:
Doğru cevap E) Kendi bütçelerini ve başında bulundukları örgütü büyütmek‘dir. Kamu Tercihi Okulu, bürokratların da diğer bireyler gibi kendi çıkarlarını düşündüğünü varsayar. William Niskanen’e göre bürokratlar, hem kendilerine ayrılan kaynakları (bütçelerini) artırmayı hem de başında bulundukları örgütü büyütmeyi amaçlarlar.
9. Siyasi partilerin geleceğin siyasal liderlerini yetiştirmesi, aşağıdaki işlevlerinden hangisine bir örnektir?
A) Siyasal elitin yetiştirilmesi (siyasal kariyer)
B) Çıkar birleştirme
C) Gündem oluşturma
D) Siyasal toplumsallaşma
E) Hükümet etme
Çözüm:
Doğru cevap A) Siyasal elitin yetiştirilmesi (siyasal kariyer)‘dir. Kitapta, “Siyasi partiler, geleceğin siyasal elitinin de yetiştiği yerlerdir” ifadesiyle bu işlev açıkça belirtilmiştir. Güçlü parti örgütleri, genç ve siyasete hevesli isimlere bu fırsatı sunar.
10. Serbest ve rekabetçi seçimlere rağmen, uzun bir süre boyunca seçimleri ağırlıklı olarak hep aynı partinin kazandığı parti sistemine ne ad verilir?
A) İki partili sistem
B) Hakim parti sistemi
C) Ilımlı çok partili sistem
D) Tek partili sistem
E) Kutuplaşmış çok partili sistem
Çözüm:
Doğru cevap B) Hakim parti sistemi‘dir. Bu sistemde, hür seçimler olmasına rağmen bir parti sürekli olarak seçimleri kazanır ve hükümeti kurar. Bu durum, siyasi mücadelenin partiler arasından çok, hakim parti içindeki hizipler arasında yaşanmasına neden olabilir.
11. Aşağıdakilerden hangisi, Weber’in ideal tip bürokrasi modelinin özelliklerinden biri değildir?
A) Kayırmacılık ve kişisel bağlılık
B) Görev ve yetkilerin yasalarla açıkça belirtilmesi
C) Hiyerarşik bir yapının varlığı
D) İşe alım ve yükseltmenin liyakate dayalı olması
E) Bürokratın otoritesinin kişiliğinden değil pozisyonundan kaynaklanması
Çözüm:
Doğru cevap A) Kayırmacılık ve kişisel bağlılık‘tır. Weber’in ideal tip bürokrasi modeli, kayırmacılık ve kişisel bağlılık gibi modernlik öncesi örgütlenme tarzlarının tam zıddı olarak geliştirilmiştir. Weber’in modelinde liyakat ve gayrişahsi (kişisel olmayan) kurallar esastır.
12. Kamuoyu denildiğinde, pratikte genellikle hangi grubun fikirleri kastedilmektedir?
A) Toplumun tamamının oybirliği ile ulaştığı fikirler
B) Sadece hükümetin ve bürokratların fikirleri
C) Hiç kimsenin katılmadığı, tamamen soyut fikirler
D) Sadece entelektüellerin ve akademisyenlerin fikirleri
E) Örgütlü ve sesini duyurabilen kesimlerin önemli gördükleri meseleler hakkındaki fikirleri
Çözüm:
Doğru cevap E) Örgütlü ve sesini duyurabilen kesimlerin önemli gördükleri meseleler hakkındaki fikirleri‘dir. Kitapta, milyonlarca insanın benzer fikirde olmasının mümkün olmadığı, bu nedenle kamuoyunun daha çok “örgütlü ve sesini duyurabilen kesimlerin” fikirlerini yansıttığı belirtilmektedir.
13. ABD’de yaygın olan ve her yeni siyasi iktidarın bürokrasinin üst kadrolarını büyük ölçüde değiştirmesi ve kendi istediği insanları göreve getirmesi hangi sistem olarak adlandırılır?
A) Ganimet sistemi
B) Liyakat sistemi
C) Klasik bürokrasi
D) Korporatist sistem
E) Ombudsman sistemi
Çözüm:
Doğru cevap A) Ganimet sistemi‘dir. Siyasi bürokrasilerin tipik bir özelliği olan bu sistemde, iktidara gelen parti, bürokrasinin üst kademelerini kendi yandaşları veya güvendiği kişilerle doldurur. Bu durum “ganimet sistemi” (spoils system) olarak adlandırılır.
14. Avrupa’da Fransız Devrimi ve Endüstri Devrimi’nin yol açtığı çatışma eksenleri siyasi partileri şekillendirmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde partileri şekillendiren çatışma eksenlerinden biri değildir?
A) Aristokrasi ile burjuvazi arası
B) Burjuvazi ile işçi sınıfı arası
C) Kilise yanlıları ile kilise karşıtları arası
D) Merkeziyetçi milliyetçiler ile yerel özerklik yanlıları arası
E) Çevreciler ile sanayiciler arası
Çözüm:
Doğru cevap E) Çevreciler ile sanayiciler arası‘dır. Kitapta, Avrupa’daki parti sistemlerini şekillendiren temel tarihsel çatışma eksenleri arasında A, B, C ve D seçenekleri sayılmıştır. Çevrecilik gibi konuları merkeze alan “Yeni Sosyal Hareketler” ve bunlara dayalı partiler daha sonraki bir dönemin ürünüdür.
15. Günümüzde siyasi partiler arasındaki ideolojik farklılıkların azalması ve çoğunun “hepsini yakala” partisi haline gelmesinin temel nedenlerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Milliyetçiliğin yükselişi
B) Sosyalist ideolojinin krizi ve refah devleti uygulamalarının zayıflaması
C) Dini hareketlerin güçlenmesi
D) Monarşilerin yeniden kurulması
E) Baskı gruplarının tamamen ortadan kalkması
Çözüm:
Doğru cevap B) Sosyalist ideolojinin krizi ve refah devleti uygulamalarının zayıflaması‘dır. Kitapta, sosyalist ideolojinin gücünü yitirmesi ve refah devleti uygulamalarının eskisi gibi sürdürülememesinin, Batı’da sol ve sağ partiler arasındaki farkları azalttığı ve partilerin çoğunun “hepsini yakala” partisine dönüştüğü belirtilmektedir.
16. Bir partinin kendi içinde, hakim parti çizgisinden farklılaşan çıkar, kişilik veya ideoloji temelli gruplaşmalara ne ad verilir?
A) Hizipler
B) Baskı grupları
C) Kadrolar
D) Elitler
E) Komisyonlar
Çözüm:
Doğru cevap A) Hizipler‘dir. En disiplinli partilerde bile, parti içinde farklı çıkarlar, kişilikler ya da ideolojiler üzerinden meşrulaştırılan ve hakim parti çizgisinden farklılaşan çeşitli gruplar bulunur. Bu gruplara “hizip” denir.
17. Aşağıdakilerden hangisi plüralist (çoğulcu) baskı grupları siyaset modelinin bir özelliğidir?
A) Temsilin tek bir büyük örgüt tarafından yapılması
B) Devletin baskı gruplarını mutlak kontrol altında tutması
C) Tavandan tabana doğru bir etkilenme olması
D) Çok sayıda küçük örgütün birbiriyle rekabet etmesi
E) Baskı gruplarının karar alma süreçlerine doğrudan dahil olması
Çözüm:
Doğru cevap D) Çok sayıda küçük örgütün birbiriyle rekabet etmesi‘dir. Plüralist modelde, korporatizmin tersine, ülke çapında büyük ve merkezi örgütler yerine, daha küçük ve çok sayıda örgüt bulunur. Bu örgütler hem kendi aralarında hem de siyasi iktidarı etkilemek için rekabet ederler.
18. Bürokrasinin sürekli büyüme eğiliminde olduğunu iddia eden Kamu Tercihi Okulu’nun bu tezi, aşağıdaki olgulardan hangisine dayanır?
A) Bürokratların her zaman kamu çıkarını düşünmesi
B) Bir kez kurulan bir bürokratik örgütü feshetmenin çok zor olması
C) Bürokratların sık sık istifa etmesi
D) Siyasetçilerin bürokrasiyi her zaman etkin bir şekilde denetlemesi
E) Teknolojik gelişmelerin bürokrasiye olan ihtiyacı azaltması
Çözüm:
Doğru cevap B) Bir kez kurulan bir bürokratik örgütü feshetmenin çok zor olması‘dır. Kitapta bu tez açıklanırken, “Bir kez kurulduktan sonra herhangi bir bürokratik örgütü feshetmek çok zordur.” ifadesi kullanılmaktadır. Bu durum, bürokratların kendi kurumlarını ve pozisyonlarını koruma ve büyütme eğilimleriyle birleşerek bürokrasinin sürekli genişlemesine yol açar.
19. İdeal tip olarak, bürokratlar ile siyasetçiler arasındaki görev ayrımı nasıl olmalıdır?
A) Bürokratlar politika belirler, siyasetçiler uygular.
B) Her ikisi de hem politika belirler hem de uygular.
C) Siyasetçiler politika belirler, bürokratlar uygular.
D) Bürokratlar siyasetçileri denetler.
E) Aralarında hiçbir görev ayrımı yoktur.
Çözüm:
Doğru cevap C) Siyasetçiler politika belirler, bürokratlar uygular.‘dır. Demokratik rejimlerin teorik mantığına göre, seçimle gelen ve halka hesap veren siyasetçiler politikaları belirlemekle, atanmış olan ve teknik uzmanlığa sahip bürokratlar ise bu politikaları uygulamakla yükümlüdür.
20. Aşağıdakilerden hangisi sivil toplum kuruluşlarının (STK) temel özelliklerinden biridir?
A) Kâr amacı gütmek
B) Devlet tarafından kurulmak ve yönetilmek
C) Sadece özel ve bireysel çıkarları savunmak
D) Üyeliğin zorunlu olması
E) Gönüllülük esasına dayalı ve devletten bağımsız olmak
Çözüm:
Doğru cevap E) Gönüllülük esasına dayalı ve devletten bağımsız olmak‘dır. Sivil toplum kuruluşları, devletten bağımsız olarak kamusal alanı etkilemek isteyen bireyler tarafından oluşturulmuş, gönüllülük esasına dayalı örgütlenmelerdir.
